Op woensdag 12 augustus 2026 vindt boven Nederland een diepe gedeeltelijke zonsverduistering plaats. Voor radioamateurs vormt dit natuurverschijnsel een bijzondere gelegenheid om veranderingen in de ionosfeer en de gevolgen daarvan voor de radiopropagatie te onderzoeken. De Radio Society of Great Britain (RSGB) organiseert daarom verschillende experimenten op de middengolf en de amateurbanden.
Tijdens het maximum wordt in Nederland ongeveer 87 tot 89 procent van het zonlicht afgeschermd. De exacte tijden en percentages verschillen enigszins per locatie.
Een snel invallende kunstmatige nacht
Zonnestraling speelt een belangrijke rol bij de ionisatie van de hogere atmosfeer. Zodra de maan een groot gedeelte van de zon bedekt, neemt deze straling tijdelijk sterk af. De omstandigheden in de ionosfeer veranderen daardoor veel sneller dan tijdens een normale zonsondergang.
De gedeeltelijke verduistering kan zowel de D-laag als de hoger gelegen E- en F-lagen beรฏnvloeden. Vooral op de lagere frequenties kan de absorptie in de D-laag tijdelijk afnemen. Signalen op de middengolf en de 80-meterband kunnen daardoor over grotere afstanden hoorbaar worden. Tegelijkertijd kunnen veranderingen in de E- en F-laag ook gevolgen hebben voor verbindingen op 40 meter.
RSGB organiseert radio-experimenten
De Propagation Studies Committee van de Britse RSGB roept radioamateurs en luisteramateurs in West-Europa op om tijdens de zonsverduistering metingen uit te voeren. Omdat het pad van de totale eclips ten westen van het Verenigd Koninkrijk loopt, zijn de propagatie-effecten waarschijnlijk in een groot deel van West-Europa waarneembaar.
De RSGB richt zich op drie activiteiten:
- een CW-contest op de 80-meterband;
- een FT8-contest op de 40-meterband;
- langdurige WSPR-metingen op 80 meter.
Ook radioamateurs buiten het Verenigd Koninkrijk mogen aan de twee wedstrijden deelnemen.
CW op 80 meter en FT8 op 40 meter
De CW- en FT8-activiteiten worden gehouden van 18.30 tot 21.30 uur Nederlandse zomertijd. Deze periode omvat zowel de aanloop naar het maximum als het laatste gedeelte van de verduistering.
Bij de CW-activiteit wordt gebruikgemaakt van de 80-meterband. Voor FT8 is 40 meter gekozen. De verzamelde verbindingen kunnen later worden gebruikt om veranderingen in bereik en signaalsterkte te analyseren.
WSPR-bakens drie uur actief
De RSGB vraagt bezitters van een WSPR-station om op 80 meter uit te zenden. De aanbevolen meetperiode loopt in Nederland van 19.00 tot 22.00 uur.
Voor een betrouwbare vergelijking is het verstandig om dezelfde meting op 11 of 13 augustus te herhalen. Door op beide dagen dezelfde antenne, hetzelfde vermogen en dezelfde instellingen te gebruiken, wordt beter zichtbaar welke veranderingen daadwerkelijk met de zonsverduistering samenhangen.
Via het WSPR-netwerk worden ontvangen signalen automatisch geregistreerd. Daardoor ontstaat een grote verzameling meetgegevens met onder meer tijdstippen, afstanden en signaal-ruisverhoudingen.
Luisteren naar de middengolf
Ook zonder zendinstallatie kan aan het onderzoek worden bijgedragen. Luisteramateurs kunnen tijdens de verduistering volgen of verre middengolfstations tijdelijk sterker worden. Vooral signalen die onder normale daglichtomstandigheden nauwelijks hoorbaar zijn, kunnen interessante resultaten opleveren.
De RSGB noemt onder meer Britse stations op 810, 1053 en 1089 kHz als mogelijke meetbronnen. Vanuit Nederland kunnen daarnaast andere zwakke Europese middengolfstations worden gevolgd. Met SDR-software of een programma zoals Spectrum Lab kan het signaalniveau gedurende langere tijd worden vastgelegd.
Voor bruikbare resultaten is het belangrijk om al vรณรณr het begin van de eclips met de opname te starten en dezelfde ontvangstinstallatie ongewijzigd te laten werken.
Tijden van de zonsverduistering in Nederland
De precieze tijden zijn afhankelijk van de locatie. Voor Amsterdam geldt ongeveer het volgende overzicht. Plaatselijke tijden en verduisteringspercentages zijn te vinden in het overzicht voor Nederland.
| Fase | Tijd |
|---|---|
| Begin gedeeltelijke eclips | 19.16 uur |
| Maximale verduistering | 20.10 uur |
| Einde gedeeltelijke eclips | 21.03 uur |
In andere delen van Nederland kan het begin of einde enkele minuten afwijken.
De zon staat tijdens het verschijnsel laag boven de westelijke horizon. Hierdoor valt de verduistering samen met de overgang naar de normale avondpropagatie. Juist die combinatie maakt het noodzakelijk om de meetresultaten met een referentiedag te vergelijken.
Zo kan worden deelgenomen
Voor deelname is geen uitgebreide meetopstelling nodig. Een WSPR-station op 80 meter kan automatisch gegevens verzamelen, terwijl verbindingen in CW of FT8 directe informatie opleveren over veranderende propagatiepaden. Ook een ontvanger of SDR waarmee de signaalsterkte van middengolfstations wordt geregistreerd, kan waardevolle meetgegevens produceren.
Noteer bij iedere meting de gebruikte ontvanger of transceiver, antenne, frequentie, locatie en tijd. Zorg daarnaast dat het zendvermogen en de overige instellingen gedurende het experiment niet worden gewijzigd.
De zonsverduistering van 12 augustus 2026 biedt daarmee niet alleen een indrukwekkend schouwspel, maar ook een zeldzame mogelijkheid om de ionosfeer tijdens een snel veranderende situatie te onderzoeken.
Meer informatie over de activiteiten staat op de website van de Radio Society of Great Britain.
Kijk niet in de zon
Oogartsen en experts waarschuwen dat rechtstreeks in de zon kijken zonder goede bescherming binnen enkele seconden blijvende netvliesbeschadiging kan veroorzaken. Een gewone zonnebril, cd of camerascherm biedt geen veiligheid.
