De FCC geeft commerciële satellieten toegang tot de 70cm-amateurband. De Amerikaanse telecomtoezichthouder heeft satellietbedrijf AST SpaceMobile namelijk toestemming gegeven om onder bijzondere omstandigheden gebruik te maken van frequenties in de 70cm-amateurband. Het gaat om vijf kanalen tussen 430 en 440 MHz die bestemd zijn voor de telemetrie, positiebepaling en besturing van maximaal 248 commerciële satellieten. Internationale radioamateurorganisaties vrezen storing en waarschuwen bovendien voor de precedentwerking van het besluit.
De vergunning werd al op 21 april 2026 verleend en maakt deel uit van de toestemming voor de verdere uitbouw van het satellietnetwerk van AST SpaceMobile. Dit Amerikaanse bedrijf werkt aan een wereldwijd netwerk waarmee gewone mobiele telefoons rechtstreeks verbinding kunnen maken met satellieten. Daarvoor is geen speciale satelliettelefoon of afzonderlijke buitenantenne nodig. AST SpaceMobile werkt in de Verenigde Staten samen met onder andere AT&T, Verizon en FirstNet. De satellieten moeten vooral mobiele dekking bieden in gebieden waar geen of nauwelijks bereik via aardse zendmasten beschikbaar is.
De frequenties in de 70cm-band worden niet gebruikt voor het mobiele telefoonverkeer zelf. Ze zijn bedoeld als noodvoorziening voor Telemetry, Tracking and Control, doorgaans afgekort tot TT&C. Met deze verbindingen wordt informatie over de toestand en positie van een satelliet uitgewisseld en kunnen vanaf de grond opdrachten worden verstuurd.
Vijf frequenties in de amateurband
De FCC heeft toestemming gegeven voor het gebruik van vijf kanalen:
- 430,500 MHz;
- 432,300 MHz;
- 434,100 MHz;
- 435,900 MHz;
- 439,500 MHz.
Ieder kanaal heeft een bandbreedte van 50 kHz. De toestemming geldt voor alle 248 satellieten die AST SpaceMobile in zijn geplande constellatie wil opnemen.
Dat betekent overigens niet dat de satellieten deze kanalen voortdurend mogen gebruiken. Volgens de vergunning mogen de frequenties alleen worden ingezet tijdens een noodsituatie, wanneer andere communicatiebanden niet beschikbaar zijn. Het gebruik is beperkt tot maximaal 24 uur. Bovendien geldt de toestemming uitsluitend voor satellieten die zich buiten het Amerikaanse grondgebied bevinden.
Deze beperkingen maken de kans op langdurige storing kleiner. Toch zijn organisaties als de International Amateur Radio Union, de Amerikaanse ARRL, AMSAT en de Britse RSGB allerminst gerustgesteld.
Geen internationale toewijzing voor commerciële satellieten
De kern van het probleem is dat het frequentiegebied van 430 tot 440 MHz volgens de internationale frequentietabel niet is toegewezen aan commerciële satellietdiensten voor telemetrie en besturing.
In ITU Regio 1, waartoe Europa, Afrika en een deel van Azië behoren, is de band primair bestemd voor de amateurdienst en de amateursatellietdienst. In andere delen van de wereld hebben radioamateurs een secundaire status, maar ook daar is het frequentiegebied niet zonder meer bestemd voor commerciële satellietbesturing.
De FCC heeft de toestemming gebaseerd op artikel 4.4 van het internationale Radioreglement van de International Telecommunication Union. Dit artikel biedt landen onder voorwaarden de mogelijkheid om frequenties toe te wijzen die niet overeenkomen met de internationale frequentietabel. Daar staat een belangrijke beperking tegenover. Een toepassing die onder artikel 4.4 werkt, mag geen schadelijke storing veroorzaken bij diensten die wel volgens de internationale frequentietabel opereren. Ook kan de gebruiker zelf geen bescherming tegen storing opeisen.
De IARU vindt dat artikel 4.4 in dit geval niet op de juiste manier is toegepast. Voor telemetrie en satellietbesturing bestaan namelijk andere UHF-frequentiegebieden die daar specifiek voor zijn toegewezen. Volgens de organisatie had AST SpaceMobile een van die banden moeten gebruiken in plaats van frequenties die voor de amateurdiensten zijn bestemd.
Meer dan 2.500 bezwaren
De plannen van AST SpaceMobile kwamen in 2025 naar buiten. Aanvankelijk leek het erop dat alleen enkele van de eerste satellieten over apparatuur voor de 430–440MHz-band zouden beschikken. Bij de definitieve vergunning is de mogelijkheid echter uitgebreid naar de volledige constellatie van 248 satellieten.
Dat leidde tot een opvallend grote internationale reactie. Tijdens de openbare consultatie van de FCC werden meer dan 2.500 reacties ingediend. Niet alleen individuele radioamateurs maakten bezwaar. Ook de ARRL, de IARU, AMSAT, ARISS en meer dan twaalf nationale radioamateurverenigingen stuurden een reactie.
De bezwaren hadden niet alleen betrekking op mogelijke storing. Verschillende organisaties wezen erop dat toestemming voor een grote commerciële satellietconstellatie een gevaarlijk precedent kan vormen. Wanneer één bedrijf onder artikel 4.4 toegang krijgt tot een amateurband, kunnen andere bedrijven of overheden in de toekomst om een vergelijkbare uitzondering vragen.
Daardoor kan een tijdelijke en uitzonderlijke toestemming langzaam uitgroeien tot een min of meer structureel gebruik van een band die daar internationaal niet voor is bestemd.
Waarom Europa ermee te maken krijgt
Op het eerste gezicht lijkt het misschien om een Amerikaanse vergunning te gaan die voor Nederlandse en Belgische radioamateurs weinig gevolgen heeft. Satellieten houden zich echter niet aan landsgrenzen.
Een satelliet in een lage baan om de aarde bestrijkt tijdens een passage een groot gebied. Wanneer een satelliet zich boven Europa, Afrika of de Atlantische Oceaan bevindt, kunnen de signalen in verschillende landen tegelijkertijd worden ontvangen. Een Amerikaanse vergunning kan daardoor ook gevolgen hebben voor gebruikers van de 70cm-band buiten de Verenigde Staten.
Dat geldt vooral voor radioamateurs die werken met zwakke signalen. Een lokaal repeaterstation kan een kortdurend satellietsignaal mogelijk nauwelijks opmerken, maar bij satellietcommunicatie, EME, radiobakens en andere zwakke-signaaltoepassingen kan een relatief sterk commercieel signaal wel degelijk problemen veroorzaken.
Bovendien liggen de toegewezen kanalen op opvallende plaatsen binnen de Europese bandplanning.
De frequentie 432,300 MHz bevindt zich bijvoorbeeld in een gedeelte van de band dat veel wordt gebruikt voor smalbandverbindingen, contests en zwakke-signaalexperimenten. Rond 435,900 MHz bevinden zich verschillende amateur- en amateursatelliettoepassingen. Ook in het hogere gedeelte van de band, rond 439,500 MHz, zijn in Europa relais- en andere amateurtoepassingen te vinden.
Hoewel een satellietsignaal door het dopplereffect enigszins in frequentie verschuift, blijven de mogelijke gevolgen niet beperkt tot exact de opgegeven middenfrequentie.
Hoe groot is het werkelijke risico?
Het is nog te vroeg om vast te stellen hoeveel hinder het systeem in de praktijk zal veroorzaken. De vergunning bevat belangrijke beperkingen: gebruik is alleen toegestaan tijdens noodsituaties, andere banden moeten niet beschikbaar zijn en een activering mag maximaal 24 uur duren.
Wanneer AST SpaceMobile de 70cm-kanalen werkelijk alleen als laatste redmiddel gebruikt, kan de feitelijke belasting van de amateurband beperkt blijven. Daar staat tegenover dat alle 248 satellieten over deze mogelijkheid mogen beschikken. Bij een technische storing of een probleem met de reguliere besturingsverbindingen zouden meerdere satellieten van de noodfrequenties gebruik kunnen maken.
Ook is nog niet duidelijk hoe vaak AST SpaceMobile een situatie als een noodsituatie zal beschouwen. Een defect aan één satelliet is iets anders dan een grootschalige storing binnen de hele constellatie. Juist omdat de satellieten commercieel worden gebruikt en uiteindelijk onderdeel vormen van een wereldwijd communicatienetwerk, is betrouwbare besturing van groot belang.
De IARU benadrukt daarom dat het gebruik nauwlettend moet worden gevolgd. Radioamateurs die storing van een AST SpaceMobile-satelliet waarnemen, wordt gevraagd deze te documenteren en bij de nationale toezichthouder te melden. In Nederland is de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur verantwoordelijk voor toezicht op het gebruik van frequentieruimte.
Belangrijke discussie tijdens IARU-conferentie
Het onderwerp staat ook op de agenda van de Algemene Conferentie van IARU Regio 1, die van 19 tot en met 23 september 2026 in Wenen wordt gehouden.
De RSGB heeft hiervoor een document ingediend over de situatie in de UHF-band. Daarin wordt specifiek aandacht gevraagd voor het gebruik van amateurspectrum door AST SpaceMobile. Tijdens de conferentie zullen de nationale radioamateurverenigingen bespreken welke gezamenlijke positie Europa, Afrika en het Midden-Oosten moeten innemen.
Waarschijnlijk zal de discussie niet alleen gaan over deze ene vergunning. De bredere vraag is hoe radioamateurorganisaties moeten omgaan met het snelgroeiende aantal commerciële satellietconstellaties. De ruimtevaartsector groeit sterk. Nieuwe systemen voor mobiel internet, directe communicatie met smartphones, aardobservatie en wereldwijde dataverbindingen hebben allemaal frequentieruimte nodig. Daardoor neemt de druk op bestaande banden toe. Frequentiegebieden die lange tijd vrijwel uitsluitend door radioamateurs of wetenschappelijke diensten werden gebruikt, worden steeds aantrekkelijker voor commerciële partijen.
Meer dan een strijd om vijf kanalen
De vergunning voor AST SpaceMobile betreft op papier slechts vijf kanalen van ieder 50 kHz. Gezamenlijk gaat het om 250 kHz binnen een amateurband van 10 MHz. De principiële betekenis is echter groter dan deze getallen doen vermoeden.
Voor het eerst krijgt een omvangrijke commerciële constellatie toestemming om de 70cm-amateurband als noodvoorziening voor satellietbesturing te gebruiken. Dat gebeurt terwijl er internationaal geen reguliere frequentietoewijzing voor deze toepassing bestaat.
De IARU vreest dat hiermee de bescherming van de amateurband wordt uitgehold. Radioamateurs zijn doorgaans bereid frequentieruimte met andere diensten te delen, maar dat kan alleen wanneer de internationale afspraken worden gerespecteerd en nieuwe gebruikers geen schadelijke storing veroorzaken.
De komende maanden zal moeten blijken of AST SpaceMobile daadwerkelijk van de vijf kanalen gebruikmaakt en of de signalen in Europa waarneembaar zijn. De IARU en haar nationale verenigingen blijven de ontwikkelingen volgen.
Voor radioamateurs is het daarmee niet alleen een technische kwestie, maar ook een waarschuwing. De 70cm-band is waardevol spectrum. Wanneer dat spectrum onvoldoende wordt gebruikt, bewaakt en verdedigd, neemt de belangstelling van commerciële partijen alleen maar toe.
Bronnen: FCC-besluit en toelichting over AST SpaceMobile, standpunt van de IARU, dossier van de RSGB over AST SpaceMobile en 430–440 MHz
